Zwijgen als weg van emancipatie

Zwijgen als weg van emancipatie

ZWIJGEN ALS WEG VAN EMANCIPATIE

In de monastieke traditie speelt de kunst van het zwijgen een grote rol. Hieronder wat gedachten over dit onuitputtelijke thema. Om een lang verhaal kort te maken: een zwijgzame levenshouding zet een innerlijke verhuizing in gang: van een begrensd ‘ik’ besef naar een bevrijde staat van zijn en handelen. Voorwaarde is wel dat het zwijgen ook echt is: zwijgen. Leeg, leger, leegst. Gaan er verlangens of belangen meespelen dan is het met het zwijgen snel gedaan – ook al is men nog zo stil…

1. Het belang van zwijgen

Ons zwijgen gaat over ons spreken
Oefenen in zwijgen bevraagt bovenal ons spreken. Een wijs woord zegt: ‘Ik ben een gat in een fluit waar de adem van Christus doorheen beweegt. Luister naar de muziek.’ Als ons wordt aanbevolen vaak en veel te zwijgen wordt ons eigenlijk gevraagd: is het wel Christus-muziek die je voortbrengt, niet ‘gemaakt’, maar uit de Vader geboren en daarom springlevend en leven gevend?

Ons spreken als valsspreken
Stilstaand bij de toestand van de wereld, kunnen we niet anders dan zeggen: ‘nee, dat is het niet; ons spreken is vals’. Of anders wil ik het met alle liefde persoonlijker maken: ‘mijn spreken is vals. Bij de gratie Gods zal er af en toe wellicht een zuiver nootje tussen zitten, maar vooral draagt het bij aan de groei en bloei van een rijk dat in de verste verte niet lijkt op wat we ons mogen denken bij het Koninkrijk Gods. En dat terwijl ik me toch geroepen mag weten juist daaraan mee te bouwen’.

Als de vaders de deugd van het zwijgen bezingen is dit omdat we kennelijk valssprekers zijn, of, laat ik dit nuanceren, de meeste woorden niet zuiver intoneren en articuleren, te lang aanhouden of te kort terwijl we ook de klemtoon verkeerd leggen. Denk aan het verschil tussen een viool virtuoos en een goedwillende amateur. Zelfs al spelen ze dezelfde noten, oh wat een wereld van verschil. En zo is ook ons menszijn nog maar een heel amateuristische bedoening vergeleken bij dat van de eerste professionele mens: Jezus de Christus.

‘Heer ik ben niet waardig’ als basishouding
Ons zwijgen kan daarom geen betere wortel vinden dan in deze vaststelling: ons spreken lijkt he-le-maal nergens op, ook dat over God en gebod niet. En van de vroege ochtend tot de late avond zou ons dan ook geen beter woord op de lippen kunnen liggen dan dit: ‘Heer ik ben niet waardig’. Nu besef ik heel goed dat wat voor mij een belijdenis is vol verstrekkende implicaties, op anderen de uitwerking kan hebben van een rode lap op een stier. ‘Wat is dat een vijandig mensbeeld’ heb ik weleens gehoord. Begrijpelijk, want hoe vaak is een gebrekkig verstaan van deze confessie geen instrument van onderdrukking geweest? Maar ook: dat een mes wordt gebruikt om te vermoorden, betekent toch niet dat we geen messen meer ter hand zouden mogen nemen?

Daarom, ja en steeds weer: ‘Heer ik ben niet waardig’, waarmee we niet bedoelen we Gods kindschap niet waard zijn, maar dat we ons gedragen op een manier die zijn kinderen niet past; als ‘beneden onze stand’. En dat een monastieke dagorde het leven steeds weer stillegt, moet vooral ook met dit heilbrengende inzicht te maken hebben. Want hoe verleidelijk is het niet om in onszelf toch ‘best ook aardige kanten’ te ontwaren, woorden of daden waar we ons misschien zelfs op laten voorstaan. Het voorrecht van de monnik: steeds weer mag hij zich deze desastreuze gedachte laten ‘ontvallen’ zoals hij zijn werk laat vallen als het gebedsmoment daar is. ‘Nee, niet jouw waarde, maar Gods waarde’ is de boodschap. Keer op keer op keer op keer: terug naar af. Naar ‘’beginners mind’. ‘Niet jouw spreken, maar Gods spreken. ’

Om ook hier misverstanden te voorkomen: Gods spreken is niet strijdig met wat of wie we zijn, maar wil juist niets anders dan dat we dat belichamen. Als geloven beoogt ons nader tot God te brengen, is daarbij inbegrepen onze toenadering tot het beeld dat God van ons had toen hij ons schiep: om zo ‘onszelf’ te worden als we ons in onze stoutste dromen niet kunnen denken…

2. Als woorden ons zwijgen te na komen  

De leegte ingevuld: Gods spreken gecodificeerd en ‘kaltgestellt’
Maar wat nu zo interessant is: evengoed kennen de meeste ‘terug naar af’, ‘wordt leeg en stil’ methodes en momenten vaak veel spreken, niet zelden ook met bijbehorende gebaren, gebruiken en gebouwen. Om met Maria aan de voeten van de Heer te kunnen zitten moeten we soms net zo hevig aan de bak als die drukke Martha, zoveel ‘moet’ en ‘hoort’ er. Dikwijls bekruipt me de gedachte dat het de mens via een omweg zo toch weer lukt om aan de leegte te ontkomen. Wat bedoeld is als ‘ootmoedig smeken’, een oefenen om beschikbaar te worden, ontvankelijk, een praktiseren van een besef van complete hulpeloosheid, kan zo evengoed een vorm van zelfbevestiging zijn. Niet uit kwade wil, verre van en het ligt er ook allerminst dik bovenop. Maar schuilt de duivel niet juist in het detail? Niet dat hij vuur spuwt of zwavel blaast maakt hem zo gevaarlijk, maar dat hij het echte zo bijna perfect kan imiteren. Een kniebuiging kan zo evengoed een vorm van zelfverheerlijking zijn. En zelfs als we in alle ernst menen te verlangen naar God, gehoorzamen we misschien in werkelijkheid wel de roep van ons ego, op zoek naar houvast. Want hoe veilig zijn niet het vertrouwde woord en het beproefde ritueel, zeker in een wereld die van onzekerheden aan elkaar lijkt te hangen?

Maar hoe dan wel?
Hoe dan hier mee om te gaan? Hoe bevorderen we dat een ‘terug naar af’ levenshouding’ geen vlucht is, maar steeds weer een bewust afdalen is naar die innerlijke nulplek waar we iedere zekerheid hebben losgelaten en durven zijn als een roerloos luisteren zonder te weten waarom, waartoe of naar wie, of zelfs wie dat is, de luisterende?

Hoe kan ons zwijgen ook echt zwijgen zijn in plaats van de verstilde manifestatie van een oordeel, veroordeling, mening of wens?

3. Een alternatieve zwijgpraktijk

Voorstel voor een manier zwijgen: Woordwolken maken 
Ik heb daartoe een oefenwijze ontwikkeld die zijn uitgangspunt vindt in het gezegde van Paulus: ‘niet ik, maar God in mij’. Want daaruit mogen we opmaken dat er kennelijk twee krachten in ons werkzaam zijn. ‘Het enige’ wat dan nodig zou zijn is deze van elkaar te kunnen onderscheiden. Hoe eenvoudig kunnen de dingen zijn! Nu kun je natuurlijk redeneren dat ons dat onderscheidend vermogen is gegeven dankzij ons kennen van God in en door Jezus de Christus. En dat is ook zo. Maar tegelijk lijkt me dat te kort door de bocht. Want welke kracht in ons is het dan die de Christus kent? Hoe weten we of het de  ‘niet ik’ kracht is of de ‘God in mij’ kracht? Hoe weten we of ons kennen inderdaad kennen is en niet: projecteren?

Graag laat ik de lezer in dit verband kennismaken met een methode die in ieder geval voor mij werkt als een trein: woordwolken maken.

Aanwezig worden voor, is… aanwezig worden voor.
Zo werkt het: de ‘Niet-ik maar God-in-mij’ gedachte koppelend aan de ‘Heer ik ben niet waardig’ notie, gaat de Woordwolk oefening ervan uit dat mijn interpretatie van alles wat in mij op welke manier ook maar lawaai of beweging maakt, gerekend moet worden tot het ‘Heer ik ben niet waardig’ domein. Dus ook mijn verlangen naar God of kennen van God of weten van God of kennen van God door Jezus Christus zijn zoon. Ik ga ervan uit: ik snap het niet, ik begrijp er niets van. Ik beschouw al mijn denken en al mijn gevoelsinterpretaties als doof en blind, waard slechts dat wat de gek ervoor geeft. Ik hecht, anders gezegd, aan niets van wat ik vind of wil of verlang of hoop, enigerlei waarde. Maakt niet uit of het rijp is of groen, edel of schandalig. Niets aan mijn denken en vinden acht ik als het ware niet ‘biechtwaardig’. En zo ga ik dan ook voortdurend innerlijk ‘te biecht’. Wat zich in mijn hoofd afspeelt schrijf ik steeds weer zonder enige discriminatie op in wat ik noem ‘woordwolken’, waarna ik me daar vervolgens in volkomen passiviteit door laat ‘doorweken’ of ‘doorregenen’. Ik vind er niet iets van en ik vind er niet niets van, zo passief houd ik me voor de inhoud van mijn woordwolken. Ik houd geen afstand, maar zoek ook geen toenadering. Het maximale en tegelijk minimale wat ik doe: ik ben ervoor aanwezig. Ik laat de impact van die leeg regenende woordwolken me tot in mijn tenen doortrekken. Voor alles wat in mij spreekt, emoties, gevoelens en fysieke sensaties inbegrepen, houd ik me volkomen zwijgend beschikbaar, zonder dat dit zwijgende in mij zich tot enig spreken of niet spreken in staat acht. Mijn zwijgend beschikbaar zijn doet en wil dus niets dan dit: zwijgend, leeg, roerloos aanwezig te zijn voor… de inhoud van mijn woordwolken.

Het is wat lastig om te beschrijven wat hiervan ‘het resultaat’ is. Ik doe een poging. Wat er lijkt te gebeuren is dat er zich meer ontwikkelt van datgene wat ik doe: mijn beschikbaar worden voor – in eerste instantie mijn eigen ‘bestaande’ gedachten – wordt een beschikbaar worden voor …‘zonder meer’. Ik vergelijk het wel met een verhuizing. Ik woon of verblijf door dit oefenen steeds minder in mijn gedachten en steeds meer in mijn bewustzijn daarvan. Het is alsof mijn beschikbaarheid voor wat ik maar even noem de ‘stem van mijn hoofd, me in een en dezelfde moeite door beschikbaar maakt voor de ‘stem van mijn hart’. Steeds minder beleef ik mezelf daardoor als slechts een verlengstuk, of zelfs gevangene, van mijn gedachten. Ik hoef mezelf niet langer ‘te dragen’ of te verdragen, niet te loven of niet af te keuren als gevolg van de vreemde gewaarwording dat wat zich voor mijn ‘zelf’ uitgeeft, mijn ‘ik’, in de grond der dingen helemaal niet lijkt te bestaan. Langzaam maakt zich een ervaring van mij meester dat ik niet ben wie of wat ik denk te zijn, maar dat mijn zijn, mijn ‘ik’, daar los van staat en veeleer een staat is, een conditie, dan een entiteit. Voor zover ik zoiets als een identiteit ‘heb’ lijkt deze te bestaan uit een beschikbaar kunnen zijn voor de voeding die in het moment wordt aangereikt. Eerder beleef ik mezelf als een relationeel gebeuren dat met niets of niemand van ooit en nooit niet in relatie staat, dan als een begrensd ‘wezen’ dat ervoor kiest met het ene wel en het andere geen relatie te onderhouden op grond van afkeuring van het een of waardering voor het ander.

Tegelijk: elk woord dat ik hierover op papier zet is er een teveel. Ook wat ik hier schreef mag onmiddellijk weer in een woordwolk worden ondergebracht die vervolgens mag leegregenen, want precies hierom wordt ons het zwijgen zo aanbevolen omdat het onze woorden zijn – die dan ook weer daden worden – die eraan in de weg staan dat we het Woord boven alle Woorden steeds een beetje beter leren belichamen. Waarmee we daar uitkomen waar dit verhaal ook begon: in de grond gaan de vaderspreuken over zwijgen niet over de vraag of we er goed aan doen wel of niet onze mond te openen, maar over de vraag wat, beter nog: wie, ons spreken en in het verlengde daarvan ons handelen, uitdrukt.

Belichamen we een door de tijd ingehaald en verdord woord over God of Zijn actuele zicht en leven gevende woord? In dat verband tot slot het volgende.

4. Wat zwijgen kan voortbrengen

Zicht op de eigen plek
De bedoeling van ons zwijgen is niet dat we niets meer zouden denken, zeggen of doen, maar steeds beter dát leren uitdrukken wat ‘aan de orde’ is in Gods orde. De psalmist zegt: ‘ik loof u in oprechtheid des harten, nu ik uw rechtsorde verstaan ga’. Hoe minder we geloven in de woorden die komen uit de mond van onze eigen wil, ons ego, des te beter openen zich de oren – en ogen – van ons hart, raken we op het spoor van wat ons te doen staat. Zwijgen is in die zin een instrument dat ertoe dient onze plaats in het geheel der dingen te leren kennen en te durven gaan innemen. Het wil ons helpen om – als al eerder gezegd – te ‘verhuizen’: van het wonen in onze eigen wil, naar ons wonen in Gods wil voor ons, wat hetzelfde is als Gods liefde voor ons, wat hetzelfde is als Gods liefde voor, betrokkenheid bij, doordringing van, aanwezigheid in, de hele schepping.

Geen Martha-stap te zetten zonder eerst als Maria te zitten
We kennen het verhaal van Martha en Maria en ook de bochten waarin de geleerden zich wringen om dit niet zo te lezen dat we allemaal stilzittende Maria’s zouden worden, want wat zou er dan van de zo noodzakelijke dienstbaarheid aan – bijvoorbeeld – de armen worden? Ik lees dit verhaal echter zo dat met het ‘goede’ of zelfs ‘beste’ deel dat Maria koos, niet een permanent stilzittende nietsdoenerij wordt bedoeld, maar dat Jezus benadrukt dat onze daden altijd moeten wortelen in de stille ontvankelijkheid van ons hart; het goede deel is dan: het eerste deel, het uitgangspunt, het fundament van ons denken, spreken en doen; ons bewustzijn, elke ademhaling weer, dat niets zin heeft tenzij het wortelt in de inspiratie van Gods geest en wel omdat het alleen dan geschiedt uit en met en tot liefde, en niet omdat het zo hoort of omdat de mensen er schande van zouden spreken als we het achterwege zouden laten. Ik moet denken aan het loflied van Paulus op de liefde. Al staan we nog zo vaak te koken in nog zoveel gaarkeukens voor nog zoveel armen, ons baat het niet, tenzij we het uit liefde doen. In het zwijgen, in het zitten aan de voeten van de Heer wordt ons duidelijk wat we, hoe, voor wie, te betekenen hebben. En zou ons, handelend uit en tot liefde het soort klagen of ‘gramschap’ over de lippen komen zoals wat dat van Martha horen? Handelend in en uit liefde kunnen we niet anders dan dat, we zijn daar zo vol van dat ons de ruimte voor onvrede eenvoudig ontbreekt. We ‘komen niet eens op het idee’ dat het ons aan hulp te kort zou komen.

Zwijgen als weg van emancipatie
Het lijkt me dan ook niet onmogelijk dat de Heer met Martha niet zozeer de biologische zuster van Maria beschrijft als wel ons aller innerlijke zuster: die zo innig beminde stem in ons die ons er om de schijnbaar meest nobele redenen steeds weer van weerhoudt ons te bezinnen voordat we met het een of ander werkje beginnen. Martha begint in die interpretatie te lijken op de slang waarnaar Eva haar oren liet hangen. Nogmaals: de Heer zegt niet ‘nee, je hoeft niet gastvrij te zijn’ en al helemaal niet dat een zogenaamd religieus leven te verkiezen zou zijn boven een zogenaamd wereldlijk leven. Waar het om draait is: waarop gaat ons besef van dat leven terug? Waarin wortelt onze bestaansbeleving? In ons denken daarover of in het enkele en zuivere ‘gegeven’ ervan? En ik meen dat Jezus hierover zoveel zegt als: tenzij iedere ademhaling, iedere stap, iedere gedachte, ieder woord en iedere daad door Gods liefde bevrucht is, is er van leven überhaupt geen sprake. Te leren ‘zwijgen’ is dan een voorwaarde om te leren om van moment tot moment als kind van God herboren te worden en om vervolgens ‘kindwaardig’ te leren spreken en doen. En daarom noem ik de weg van het zwijgen ook wel een emancipatoire weg, omdat zulk spreken en doen zich vaak per definitie niet zal herkennen in de voorschriften van de gevestigde autoriteiten. Ja, zwijgen en stilte kunnen er vredig en ‘zoet’ uitzien, maar evengoed als het verjagen van handelaren uit de tempel.

5. Uit de traditie

  • Ook zei hij: elke moeilijkheid waarin u geraakt, wordt overwonnen door te zwijgen. (Poimen 37; 611)

Enkele andere spreuken in dit verband:

  • Verder heeft Poimen gezegd: Er is een mens die ogenschijnlijk zwijgt en wiens hart anderen veroordeelt; zo iemand spreekt altijd. En er is een andere die, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat sprekend ook zwijgen in acht neemt, dat wil zeggen die niets zegt als het geen nut heeft.’ (Poimen 27; 601, vertaling GM/HH/TK)
  • Een broeder vroeg abt Poimên: “Wat is beter, te spreken of te zwijgen ?” De grijsaard antwoordde hem: “Wie spreekt om God, doet wel, en wie zwijgt om God, eveneens”
  • BRIEF 554
    Dezelfde broeder vroeg aan de andere oude man: “mijn gedachte zegt me dat ik, wil ik gered worden, deze monastieke gemeenschap moet verlaten en de stilte moet beoefenen, zoals de vaders dat hebben gezegd. Want het werk in de timmerwerkplaats is voor mij niet voordelig, want het brengt me veel herrie en kwelling.” Antwoord door Johannes: Broeder, het is je al gezegd, dat het voor jou niet voordelig is om de monastieke gemeenschap te verlaten. En nu zeg ik je dat het je val zal zijn als je vertrekt. Je weet daarom wat je te doen staat. Als je werkelijk gered wil worden, verwerf dan de nederigheid, gehoorzaamheid en onderwerping, dat wil zeggen, snijd je eigen wil af en je zult leven zowel in de hemel alsook op aarde. Wat de stilte betreft waarover de vaders spreken, jij weet niet eens wat dit is. Want deze stilte is geen zaak van het zwijgen met de mond, want iemand kan duizenden nuttige woorden spreken en dit kan beschouwd worden als stilte, terwijl een ander maar een ijdel woord spreekt, en het wordt aangemerkt als het met voeten treden van de onderwijzing van de Redder. Want er is gezegd: “op de dag van het oordeel moet je rekenschap geven van elk ijdel woord uit je mond. Omdat je ook zegt dat je geen baat hebt van het werk in de timmerwerkplaats, geloof me, broeder, jij weet niet of het wel of niet van voordeel is voor jou. Dit zijn strikken van de duivel, die jouw gedachte tonen wat ze ook maar willen, met de bedoeling dat je je eigen wil doet en ongehoorzaam bent aan die van je vaders. Want ieder die de waarheid wil kennen, vraagt de vaders of men er voordeel bij vindt of schade aan leidt. En die persoon gelooft wat ze ook zeggen, en brengt dat in praktijk wat van voordeel is. velen hebben een prijs betaald om te worden gehoond en geduld te leren. Jij evenwel leert het geduld zonder kosten, omdat de Heer zegt: “ Door je geduld zul je je ziel winnen.” We zouden de persoon dankbaar moeten zijn die ons kwelt. Want door zo iemand verwerven we geduld. Je doet er goed aan te blijven. Moge de duivel je niet bekoren. De Heer moge je bijstaan. Amen
  •  Een van de oudvaders bracht abt Achillas een bezoek en hij zag, dat hij bloed uit zijn mond spuwde. Hij vroeg hem derhalve: “Wat scheelt eraan, Vader ?” En de grijsaard antwoordde: “Dat is het woord van een broeder, die me verdriet heeft aangedaan. Het heeft me veel strijd gekost om het hem niet bekend te maken. Daarom smeekte ik God om het van me weg te nemen. Toen werd het woord als bloed in mijn mond. Ik spuwde het uit, kreeg weer rust en vergat het verdriet”. (4)
  •  Men vertelde van abt Agathoon, dat hij drie jaar lang een steen in zijn mond heeft gehouden, totdat hij zich het zwijgen had eigen gemaakt. (15)

(Spreuken met dank aan br Thijs Ketelaars osb)

deel

volg


Blik op de nieuwe mens

Blik op de nieuwe mens

Wie bang is dat de mens zoals we ons die nu denken, ten onder zal gaan heeft gelijk, om de eenvoudige reden dat hem dat bestaansrecht niet is gegeven. Zo is hij niet ‘ontworpen’. (Lees hier verder)

Cognitieve sjablonen

Cognitieve sjablonen

‘Ons leven moet passen binnen het raamwerk dat wij daarvoor in gedachten hebben’ schreef ik in een eerdere blog. Dat raamwerk blijkt een prachtige naam te hebben: cognitief sjabloon…

Van zelfbeeld tot levensuitdrukking

Van zelfbeeld tot levensuitdrukking

Wat het Liber leren zo lastig kan maken: bewust breekt het je zelfbeeld af. De Pietje of Marietje waar je zo hard aan gebouwd hebt. Toch: wie zich geroepen voelt meer levensuitdrukking dan zelfbeeld te zijn, laat zich neerhalen.

Om wat de stilte baart

Om wat de stilte baart

Stil te worden is als vrouw te worden. En moeder. Een en al bereidheid om ieder woord te beminnen en te ontvangen; vervolgens onbeweeglijk te wachten en tenslotte te baren: het levengevende woord. En weer. En nog weer eens.

Amarillo by Morning

Amarillo by Morning

Te blijven voortbewegen, wat er ook gebeurt, dát is de kunst. Niet: een enkel akkoord te zijn, maar alle coupletten te durven gaan belichamen van het lied dat in je woont…

Liber, oefening 3

Liber, oefening 3

Dit is de verlengde versie van Oefening 2. De oefening beslaat iets meer dan een uur, waardoor je een extra woordwolk kunt maken en meer tijd en ruimte hebt om je te verhouden met …

Pasen, Liber: oefening 2

Pasen, Liber: oefening 2

Sta je met je neus op de ‘Nachtwacht’, je ziet een klodder, een veeg, een streek. Bepaald geen schilderij om over naar huis te schrijven. Dat wordt het pas als je er afstand van neemt…

Liber, oefening 1

Liber, oefening 1

Liber leert je te leven op twee motoren: de motor van je denken, doen en laten, streven, vinden, voelen, willen weten en verwachten, EN die van je volkomen verstilde gewaar zijn daarvan…

‘Look Mickey’

‘Look Mickey’

Het heilige muurtje in de kapel van ZeeVELD, heeft gezelschap gekregen van Roy Lichtenstein. Een afbeelding van zijn schilderij waarop Donald Duck …

To bow and to bend: jezelf zijn vraagt om lenigheid van geest

To bow and to bend: jezelf zijn vraagt om lenigheid van geest

Simple Gifts, een oud Shaker lied, zou de huishymne van het Liber-leren kunnen zijn. Lees er meer over en beluister het lied door op de afbeelding te klikken.

Thuis voor woorden van pijn, thuis voor woorden van leven

Thuis voor woorden van pijn, thuis voor woorden van leven

Aan de hand van een interview met de psychotherapeute Edith Eger, verhaalt deze blog over het belang van woorden. Klik op de afbeelding om verder te lezen.

Jan XVII Vriendenbrief 2017

Jan XVII Vriendenbrief 2017

Vragen domineren de Jan XVII Vriendenbrief 2017. Voor wie hartige kost niet schuwt: klik op het plaatje om verder te lezen.

Vredig in ZeeVELD

Vredig in ZeeVELD

Voor vrede op aarde hebben we nog wel even te gaan, vredig in ZeeVELD is het zeker. En bont. Klik hier voor meer foto’s.

Hard werken hoor…

Hard werken hoor…

… om in je eentje zoveel moois te moeten bewonderen. Klik hier voor nog meer plaatjes.

Dying before we die

Dying before we die

‘All spirituality is about dying before we die and being reborn as our True Selves in Love’, schrijft Richard Rohr. Lees hier verder.

Een kwestie van de juiste klemtoon

Een kwestie van de juiste klemtoon

Godsvertrouwen is als achterstevoren ondersteboven in de afgrond te durven springen. Hoor hoe Bach het doet klinken als we dat… niet doen.

Introducing: Liber

Introducing: Liber

Transitium ZeeVELD faciliteert overgangsprocessen. De specialiteit van het huis: de onthechtingsmethodiek Liber. Meer…

Onthechting

Onthechting

Monnikenwerk in een woord omschreven: onthechting. ‘Dying to self is at the heart of the spiritual journey’. Lees hier wat de Franciscaner monnik Richard Rohr er verder over zegt.

Zwijgen als weg van emancipatie

Zwijgen als weg van emancipatie

In de monastieke traditie speelt de kunst van het zwijgen een grote rol. Zo’n grote rol dat ik er in deze blog heel veel woorden wijd.

Zo stil en zo verzorgd

Zo stil en zo verzorgd

Zon, rust, alle deuren open, de kat slapend midden op de oprijlaan, de geur van vers gemaaid gras, geen geluid te bekennen. Lees hier verder…

Vluchtplek

Vluchtplek

Het management van dit bedrijf voelt zich hier thuis en het weerzien is warm. ‘Jullie kunnen hier wel een dependance vestigen’ grap ik. “Dat zou een goed idee zijn”, zegt de directeur, “een vluchtplek”. Lees hier verder.

Skies over ZeeVELD

Skies over ZeeVELD

Impressie van ZeeVELD bij avond. Januari 2017

Kerstmis: feest van emancipatie of van status quo?

Kerstmis: feest van emancipatie of van status quo?

Kerstmis vieren kan op een onzalige manier aan Kerstmis worden, in de weg staan… Lees en luister hier verder.

‘Nog minder’

‘Nog minder’

Een kerstgedicht. Lees het hier…

De demagoog in mij

De demagoog in mij

Elke keer als President Trump zegt: ‘ik ben de oplossing’, weet ik weer: ja inderdaad, in mij het probleem. Wakker worden. Werk aan de winkel. Lees hier verder…

De ontkenner te leren zien

De ontkenner te leren zien

Als we het hebben over ‘denial’, bedoelen we dat iemand een wonde, een verlies, een vorm van innerlijk zwart, niet onder ogen wil komen. Op de eerste zondag van de Advent daagt me dat misschien wel meer dan de erkenning van onze ontkenning, de erkenning van de ontkenner in ons, de geboortegrond is van het…

Each day is a holy place

Each day is a holy place

We seldom notice how each day is a holy place Where the eucharist of the ordinary happens, Transforming our broken fragments Into an eternal continuity that keeps us. Somewhere in us a dignity presides That is more gracious than the smallness That fuels us with fear and force, A dignity that trusts the form a…

Meditatief de was drogen

Meditatief de was drogen

Zonder waslijn wordt contemplatief de was ophangen wat lastig. Fijn dus dat Aaron laatst op meditatieve wijze wat palen met lijn heeft neergezet, zodat nu ook deze monastieke traditie hier met bezielde aandacht beoefend kan worden. Wie het gewone niet eert…

Onweerstaanbaar drama

Onweerstaanbaar drama

Achter z’n eigen drama holt de mens aan. En vraagt zich af, ‘waarmee ben ik toch zo druk?’.

Zeggen we nu wel nee?

Zeggen we nu wel nee?

Ruim zeventig miljoen doden en 55 jaar later, kijkt de laatste secretaresse van Hitler er met onbegrip op terug dat ze destijds geen ‘nee’ zei: ‘Ik was geen overtuigd Nationaal Socialist’ zegt Traudl Junge in Der Untergang. ‘Toen ik naar Berlijn kwam had ik ook kunnen zeggen: “nee, daar wil ik niet aan meewerken en…

Wie een kuil graaft

Wie een kuil graaft

Ooit wil ik nog eens een boek schrijven over tegeltjeswaarheden. Of misschien een serie retraites organiseren, daarop gebaseerd. Vandaag aan de beurt: ‘wie een kuil graaft voor een ander… ‘.

Leven zonder waarom

Leven zonder waarom

Hillary Clinton weet waardoor ze de verkiezingen verloor: ‘de FBI brak het momentum’. Dat zou best eens waar kunnen zijn. Maar minstens zo oorzakelijk lijkt me de denktrant die ze met deze uitspraak onthult. Want eigenlijk zegt ze: ‘geef me een zondebok en ik besta weer’. En wie denkt zo niet? Als ons tegenslagen overkomen,…

Prayer for the day after

Prayer for the day after

For the acknowledgement, acceptance and full embrace of the loser in ourselves, we pray. So that our ears may be opened for the Life giving Word beyond all hurt. For the acknowledgement, acceptance and full embrace of the fearful one in ourselves, we pray. So that our ears may be opened for the Life giving…

TransitieThuis Jan open

TransitieThuis Jan open

Voor iedereen die zelf z’n stilteretraite kan en wil vormgeven, opent op 26 september ‘TransitieThuis Jan’ de deuren. De spelregels: gasten boeken voor een vaste periode van zeven dagen. Deze begint en eindigt altijd op een vrijdag. Ook kunnen ze hun proces zelf dragen, want er is geen (zichtbare) begeleiding of (tastbaar) vangnet. Een gevarieerde…

De laatste was de eerste

De laatste was de eerste

De aller, allerlaatste gast in de Bloeiplaats Transitium, was, zonder dat het was georganiseerd of bedacht, ook de eerste: Tamarah Benima, onder meer rabbijn van de gemeente Beit Ha’Chidush in Amsterdam. Het team had alle slaapkamers al uitgeruimd en opgedoekt, maar toen plots Tamarah nog twee nachtjes wilde komen slapen, maakte het met alle liefde…

Transitium Fase 1 voorbij

Transitium Fase 1 voorbij

Anderhalf jaar kreeg de Bloeiplaats Transitium de tijd zichzelf uit te vinden. Zoals deze in Malve Dau en Marieke Hildenbrant ook twee moeders kreeg. Die er, samen met het team, over waakten en voor zorgden als was het hun eigen kind. Wat het ook werd. Een overvloed aan moeder-kracht maakte dat honderden (!) hier weer…

Begin in jezelf

Begin in jezelf

To a disciple who was forever complaining about others, the master said, “If it is peace you want, seek to change yourself, not other people. It is easier to protect your feet with slippers than to carpet the whole of the earth.” – Anthony de Mello, One Minute Wisdom

Veertig jaar Jan XVII

Veertig jaar Jan XVII

Vandaag veertig jaar geleden, op 12 augustus 1976, passeerde de oprichtingsakte van Jan XVII. Velen mogen de stichters dankbaar zijn voor het werk dat zij toen begonnen. Zoals onze dankbaarheid ook uitgaat naar al die anderen – vrijwilligers, vrienden, donateurs, adviseurs, bestuursleden – die de afgelopen jaren bijdroegen aan ons werk. Wat ooit een aanvang…

Over het ‘vak mens’

Over het ‘vak mens’

Wat een verademing om bij de introductie van Tim Kaine weer eens wat heus politiek vakmanschap in actie te zien. Zijn speech was doorwrocht en doordacht, geen electoraal aandachtspuntje of het was er behendig in verweven. Ook de aanloop naar de bekendmaking dat hij Hillary’s running mate zou zijn: onberispelijk. Geen lekken, geen drama. Zoals…

Zachte krachten

Zachte krachten

Nooit niet actueel: ‘De zachte krachten zullen zeker winnen’ * De zachte krachten zullen zeker winnen in ’t eind — dit hoor ik als een innig fluistren in mij: zoo ’t zweeg zou alle licht verduistren alle warmte zou verstarren van binnen. De machten die de liefde nog omkluistren zal zij, allengs voortschrijdend, overwinnen, dan…

God laten zorgen

God laten zorgen

In weer een mooie toevoeging aan de site ‘All of Bach’ speelt Dorien Schouten het koraal ‘Wer nur den lieben Gott läßt walten’. De tekst gaat zo: Wer nur den lieben Gott läßt walten Und hoffet auf ihn allezeit, Den wird er wunderlich erhalten In allem Kreuz und Traurigkeit. Wer Gott, dem Allerhöchsten, traut, Der…

Hardloper of slak?

Hardloper of slak?

Een slak mag dan geen pootjes hebben, een slakkengang voltrekt zich wel degelijk stapje voor stapje. Eerst scheidt de slak met het onderlichaam een kleefstof af, waar hij zich vervolgens met datzelfde onderlichaam aan hecht en over vooruit trekt. Wat zou het de mens niet baten om op eenzelfde manier door het leven te gaan….

Rob Schipper

Rob Schipper

Vandaag zou Rob Schipper jarig geweest zijn. Samen met Ton de Nooy stichtte hij Jan XVII. Jarenlang hield Rob, ook letterlijk, trouw de wacht in ZeeVELD opdat de inzet van de stichting hier vorm zou kunnen krijgen. Eerder dit jaar overleed hij. Bij wijze van eerbetoon plaatsten we recent een herdenkingsbordje op het huis dat…

Verlangen ontmoet antwoord

Verlangen ontmoet antwoord

Het mondje dat aanhoudend aan de babbel is, kan moeilijk ook nog open vallen van verbazing. Wat precies de reden is waarom een mens zich niet genoeg kan oefenen in het zwijgen. Want alleen de dichte mond opent het oor. En alleen een open oor hoort aan de oppervlakte van de dingen voorbij. Wat? Te…

Nieuwe armoede

Nieuwe armoede

‘Zoiets regel je niet met een referendum’, ‘de blijvers voerden slecht campagne’, of ‘de politiek heeft het er zelf naar gemaakt’ – oorzaken te over voor de uitslag van het Britse EU referendum.Ik ontwaar echter vooral een nieuwe klassenstrijd. Tussen hen die genoeg vaardigheden en instrumenten bezitten om het leven mee te lijf te gaan…

Eerlijker delen

Eerlijker delen

En toen bleek ook het Britse referendum een strijd tussen haves and have nots. Met als onderliggende existentiële vraag: verwacht je je de komende decennia staande te kunnen houden of niet? Want of de wetgever nu om de hoek woont of in Timboektoe, het zal de meeste mensen een zorg zijn. Hun grootste verlangen: voldoende…

Herberg of stal

Herberg of stal

Het grootste gevaar van uitwassen van excessieve irrationaliteit – Orlando, de moord op Jo Cox, een mogelijk Brexit, presidentskandidaat Trump – is dat ze de aandacht van de zogenaamd redelijk denkende mens afleiden van zichzelf. Als iemand de afgrond instapt met de woorden ‘volgens mij kan dit best’, ben je toch al snel geneigd te…

"Dat allen één zijn.”